Landereño
11.
Gerra Hotza
11.1.
Gerraren aurrekariak
Gerra hotza gatazka
orokorra izan zen: ekonomikoa, politikoa, ideologikoa eta
kulturala, elkarren aurkako bi blokeren artekoa: blokeon
buru AEB eta SESB izan ziren. Gerra hotzaren eraginez,
nazioarteko tentsio etengabea egon zen.
II. Mundu Gerraren ondorioa:
Bigarren Mundu Gerrak suntsituta utzi zuen mundua, eta kalte material
eta moral itzelak eragin zituen. Bi potentzia nagusi azaleratu ziren: AEB eta
SESB.
Gerra Hotza: Bi potentziok
gerra hotza zeritzon erasokortasun iraunkorreko aldia
hasi zuten. Ia bost hamarkadetan, bi bloke horien arteko
tentsio iraunkorra izan zen nazioarteko eszenatokiaren
ezaugarri nagusia. Ezaugarriak:
Bien indarrak
antzekoak ziren. Horregatik
ez zen
gatazka orokorrik sortu. Gatazka ugariak
potentzia handietatik urruneko zonetan gauzatu
ziren.
Armamentu
konbentzionala eta nuklearra etengabe hobetu eta
berritu zen, eta hori tresnatzat erabili zuten batak
besteari gerrarako asmoak kentzeko.
Bi sistema ezberdin aurrez aurre:
Merkatu askeko
ekonomia eta Estatuak planifikatutako ekonomia.
Erregimen
totalitarioa eta erregimen demokratikoa.
Konferentziak:
Munduaren berreraikitze politikoa aliatuen buruzagiek
zenbait bilkuratan hartutako erabakien emaitza izan zen:
Teheran (Iran, 1943), Jalta (SESB, 1945) eta
Potsdam (Alemania, 1945).
Erabakiak:
Alemaniaren okupazioa eta banaketa.
Desmilitarizazioa.
Buruzagi nazien arazketa.
Desadostasunak: Europaren berreraikuntzari
zegokionez: ezarri beharreko erregimen politikoak, muga
berriak, eta abar. Elkarrekiko mesfidantza eta beldurra
nagusitu ziren aliatu izandakoen artean, horien
interesak oso desberdinak baitziren.
Munduaren banaketa egin zen Estatu
Batuen kontrolpeko mendebaldeko blokearen eta SESBren menpeko
ekialdeko blokearen artekoa, bi gertaeratan gelditu zen agerian
behin betiko: Marshall planean eta Berlineko blokeoan.
11.4.1.
Marshall Plana eta COMECON
Marshall Plana: 1947tik aurrera, AEBk dirulaguntza handia eskaini zuten Europa
suspertzeko, eta, aldi berean, sobietar hedapena geldiarazteko. Programa hori
1947ko Marshall planean gauzatu zen, eta horren ondorioak oso onak izan ziren
Europaren suspertze ekonomikorako. AEBn laguntzak helburu ideologiko oso argia
zeukan: Europatik komunismoaren mehatxua urruntzea, kontinentea hondatuta eta
pobretuta geratu baitzen Bigarren Mundu Gerraren ostean, eta erdiko klaseak
finkatzen laguntzea, horiek gobernu demokratikoen alde egiteko.
COMECON: SESBk eta horren aliatuek, Marshall planari erantzuteko,
merkatu batu
komunista sortu zuten 1949an: COMECON. SESB, Polonia, Txekoslovakia, Hungaria,
Bulgaria, Errumania, Albania eta Alemaniako Errepublika Demokratikoko merkatuen
eta politika ekonomikoen lankidetzarako eta koordinaziorako sistema zen.
11.4.2.
NATO eta Vartsoviako Ituna
11.2.
Potentzia irabazleak
11.3.
Blokeak eratzea
11.4.
Bi blokeko mundua finkatzea
NATO: Mendebaldeko blokeak aliantza militarra sortu zuen, Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea, NATO edo OTAN. Helburua herri sinatzaileen defentsa antolatzen zen: AEB, Erresuma Batua, Frantzia, Kanada, Italia, Belgika, Holanda, Luxenburgo, Portugal, Norvegia, Danimarka eta Islandia izan ziren lehenengo kideak. Geroago sartu ziren Grezia, Turkia, Alemaniako Errepublika Federala eta, 1981ean, Espainia.
Vartsoviako Ituna: NATOri erantzun nahian, Ekialdeko blokeak sortu zuen hau. SESBren eta ekialdeko Europako herri guztien arteko aliantza militarra izan zen (Jugoslavia ez zen sartu).
11.4.3. Bi blokeen arteko gatazkak
11.4.3.1. Berlineko blokeoa
-
Alemania 4 zonatan banatuta geratu zen, eta horiek estatubatuarrek, errusiarrek, frantsesek eta britainiarrek administratzen zituzten. Berlin hiria sobietarren zonaren barruan eta amerikarren zonatik 160 km-ra geratu zen. Hau ere 4 zonatan banatu zuten eta irabazleen artean administratu zuten Alemania bezalaxe.
-
Pixkanaka, sobietarrak eta mendebaldekoak gero eta gehiago elkarrengandik urruntzen ari ziren eta, 1948an, mendebaldekoen hiru zonak Estatu aleman bakarrean bateratu zituzten.
-
SESBk gogor egin zuen horren aurka, eta, presioa eragiteko, itxi egin zituen Alemaniako mendebaldeko zonaren eta hiriko mendebaldeko sektorearen arteko lurreko komunikazioak.
-
Blokeoak ia urtebete iraun zuen, eta hiriaren zati horrek estatubatuarrek airez egindako zubiari esker iraun zuen bizirik.
-
Ia-ia III. mundu gerra bat hasi zen, baina azkenean ez zen piztu.
-
Berlineko krisiak AEB eta SESBren arteko behin betiko banaketa ezarri zuen. 1949an bi estatu aleman sortu ziren azkenean: Errepublika Federal Alemana AEB, Erresuma Batuaren eta Frantziaren zonak batuta, eta Errepublika Demokratiko Alemana, sobietarren zonan.
-
Berlin ere, bi zatitan banatu zuten eta erdian harresia eraiki zuten.
11.4.3.2. Koreako gerra
Bi blokeen arteko lehenengo gerra Koreakoa izan zen (1950-1953).
-
Koreako penintsula Japoniako Inperioarena izan zen.
-
Gerraren amaieran aliatuek inbaditu zuten: sobietar tropak iparraldean sartu ziren, eta estatu batuarren armada hegoaldean eta hiriburuan (Seul). Korea bi zatitan bananduta geratu zen 38. paralelotik; iparraldea sobietarrek okupatu zuten, eta hegoaldea, estatubatuarrek. 1949an, bi armadak bertatik irten eta penintsula bi estatutan bereizita geratu zien behin betiko: Ipar Korea, gobernu komunistarekin eta Hego Korea, mendebaldearen aldeko gobernuarekin.
-
Mao Zedong komunistak Txinan agintea eskuratu eta, hilabete batzuk geroago, Ipar Koreak Hego Korea inbaditu zuen. Estatubatuarrek tropak bidali zituzten Hego Koreara, eta, arlo diplomatikoan, NBEren onespena lortu zuten. Armada komunistak eta mendebaldeko armadak zenbait urtetan ibili ziren elkarren aurka Korean.
-
Azkenean, 1953an herriaren banaketa behin betiko finkatu zuen bakea sinatu zen. III. Mundu Gerra hastekotan izan zen, baina oraingo honetan ere ez zen horrela izan.
11.4.3.3. Kubako misilen krisia
-
1959an, Fidel Castrok sobietarren aldeko erregimena ezarri zuen Kuban, eta AEBk oso arriskutsutzat hartu zuten erregimen hori.
-
1962ko uztailean, Sobietarrek Kuban misil nuklearrak jaurtitzeko baseak instalatzen hasi ziren, eta misil horiek AEBtako hiri nagusienetaraino iristeko gaitasuna zuten.
-
1962an, AEBtako hegazkin batek jaurtiketa-arrapalak aurkitu zituen.
-
Kennedy presidenteak, orduan, Kubara material estrategikoarekin zihoazen itsasontzi guztien blokeoa dekretatu zuten. Tentsioa goreneko unera iritsi zen estatubatuarren flota misilak zeramatzaten sobietar ontziak geldiarazten hasi zenean.
-
Ia-ia III. Mundu Gerra hasi zen, baina azkenean ez zen piztu.
-
Azkenik, Khrustxevek baseen instalazioa bertan behera uzteko agindua eman eta armak bertatik kentzeko konpromisoa hartu zuen; Kennedy, berriz, Turkiako misil nuklearrak kentzen hasi zen.
-
Elkarren artean komunikatzeko bide egonkorrak ireki ziren, esate baterako, Kremlinen eta Etxe Zuriaren arteko “telefono gorria”.
-
1968an, Arma Nuklearrak Ez Ugaritzeko Ituna onetsi zen, eta, 1973an, armamentu nuklearra murrizteko elkarrizketak hasi ziren.
11.5. Frankoren diktadura eta Trantsizioa Euskadin
11.5.1.Beste oposizio bat
10.5.2. Gernikako Estatutua