Noiz: Euforia kolektiboko giro batean, apirilaren 14an, Errepublika aldarrikatu zen eta Alfontso XIII.a erregea Cartagenan itsasoratu erbesterako bidean.

II. Errepublika abagune zail batean etorri zen, oso larriak baitziren Espainian konpondu beharreko arazoak. Hona hemen erregimen berriak zituen erronkak

• Arazo soziala: Langile klasearen bizi baldintzak hobetzea. Horien artean, nekazaritzaren erreformak garrantzi berezia zuen.

• Analfabetismoari aurre egiteko, hezkuntza sistemaren abandonu kronikoa gainditu behar zen ezinbestean.

• Estatu ereduaren erreforma. Katalunia, Euskal Herria eta Galiziako nazionalitateen artikulazioa estatu berrian (autonomia).

• Armadaren erreforma. Neurriz kanpokoa (ofizial gehiegi), zaharkitua, banatua... Politikan eskuartze aktiboa edukitzen ohitua zenez, errepublikarrek mesfidantzaz begiratzen zioten.

• Elizaren oposizioa gainditu beharra. Antzinako klase zuzendariari (oligarkiari) oso lotua baitzegoen, eta lehen eta bigarren Hezkuntza bere kontrolpean baitzeuzkan, erregimen berriak gizartea sekularizatu behar zuen Elizaren eragina gutxitzeko.

Azkenik, nazioarteko testuingurua kontuan hartu behar dugu:

• 1930. urteetako abagune ekonomikoa. New Yorkeko Burtsaren krakak ondozka eraman zituen gainbehera Europako ekonomia guztiak. Espainian ondorio horiek arinagoak izan baziren ere, bere ekonomia nazioarteko mailatik kanpo baitzegoen neurri handi batean (autarkiarako joera, protekzionismoa... zirela eta), ezin saihestu egin zen atzerriko inbertsioaren eta esportazio espainiarren gainbehera (nekazaritza zein meatzaritzako produktuak). Bestalde, emigrazioa (gainpopulazioa erregulatzen zuen ihes balbula) eten egin zen, Amerikako herriek, krisiak jota ere, ateak itxi baitzituzten.

• Krisi ekonomikoa, beraz, erregimen berriak bideratu nahi zituen aldaketa sozialak eta ekonomikoak burutzeko kolpe handiak sortu zituen, errenta eta aberastasunaren banaketan aldaketa sakona ekarriko zuelakoan. Krisiak, erreformen erritmoa eta sakontasuna geldotzean (nekazaritzaren erreformaren porrota, langabeziak gora egitea...), barneko tentsioak eta gatazka sozialak areagotu zituen (CNTren eskutik).

• Faxismoaren hazkundea. Aupada handian ziharduten erakunde politiko faxistek, gerokoan Errepublikaren hondamendia ekarriko zutenek, hain zuzen ere. 1922. urteaz geroztik Italian boterean zegoen Mussolini eta 1933.an Hitler Alemaniako kantziler bilakatu zen. Eskuindarrentzat Errepublika, erregimen erradikala, filokomunista eta Elizaren, jabetzaren eta Espainiaren balio tradizionalen etsaia baizik ez zen.

1931ko hauteskundeetan monarkikoek galdu egin zuten eta Alfontso XIII.ak alde egin beharra izan zuen.

Epeak

• Behin behineko Gobernua: NICETO ALCALA ZAMORAk gidatu zuen eta 1931ko Konstituzioa ezarri zuten. Gorte Konstituziogileen lehendakari, berriz, JULIAN BESTEIRO izendatu zuten.

• Biurteko Progresista (1931-1933): Errepublikarrak eta Sozialistak gidatu zuten. Errepublikako lehendakaria ALCALA ZAMORA izan zen eta gobernuko lehendakaria MANUEL AZAÑA. Ekintza ezberdinak burutu zituzten Elizarekin, Armadan, autonomietan... Nekazaritzaren Erreformari ekin zitzaion, baina langabezia maila handia zegoen eta soldata txikiak. Anarkistak oso aktibo zeuden: Casas Viejas!! Klase ertainak CEDA inguruan antolatu ziren eta talde faxistak agertu ziren: JONS eta Falange.

• Biurteko Beltza (1933-1935): Kontserbadoreak agintean, CEDA eta erradikalak. LERROUX Gobernuburu erradikala. Garai honetan COMPANYSek Espainia barruan zegoen Kataluniako Errepublika aldarrikatu zuen; Lerrouxek, orduan, Autonomia Estatutua ezereztatu zuen. Estraperloaren eskandaluak Lerroux desprestigiatu zuen eta, 1936ko hauteskundeetarako, ezkerreko alderdiak batzen joan ziren.

• 36ko Hauteskundeak ezkerrak irabazi zituen, Fronte Popularrak. Errepublikako lehendakaria AZAÑA izan zen eta Gobernuko lehendakaria CASARES QUIROGA. Erreformistak ziren, hori bai, baina ez zuten benetako programa iraultzailerik. Errepublikar eta marxisten arteko akordioa izan zen. Calvo Sotelo asasinatu zuten eta eskuina asko haserretu zen. Horregatik kolpea ematera joan ziren, gerra zibila hasiz(1936-VII-18).

Gerra zibilean, Espainia 2 zatitan banatu zen

• Nazionalak

  • Armada batua.

  • Francok agintzen zuen, Estatu eta Armada-buru.

  • Falange + JONS batu ziren.

  • Katolizismoa = Erreboltariak.

  • 1938: 1. gobernua. Aurreko erreformak baliogabetu zituzten.

• Errepublikarrak

  • Batasun eza.

  • Largo Caballeroren gobernuak euskal estatutua aurreratu zuen.

  • Madril setiaturik, Valentziara aldatu zen gobernua.

  • Komunistak gero eta garrantzitsuago bihurtu ziren eta maiz topo egin zuen anarkosindikalista eta POUM-ekin .

  • CNT eta UGT-ren arteko tirabirak.

  • Francok eman zion amaiera: 1939-IV-1.

Errepublika garaiko alderdi nagusiak

Ezkerreko alderdiak		Eskuineko alderdiak
Izena	Buruzagiak	Izena	Buruzagiak
Alderdi errepublikazaleak
Acción Republicana	Manuel Azaña	Partido Radical Republicano	Alejandro Lerroux
Partido Republicano Radical Socialista	Marcelino Domingo	Partido Republicano Conservador	Niceto Alcala Zamora
Unión Republicana	Diego Martinez Barrio	Partido Liberal Demócrata	Melquiades Álvarez
		CEDA: Confederación Española de Derechas Autónomas	Jose Mª Gil Robles
Alderdi Autonomistak edo eskualdekoak
ORGA: Organización Regional Autonomista Gallega	Santiago Casares Quiroga	Lliga Regionalista de Catalunya	Francesc Cambo
Esquerra Republicana de Catalunya	Francesc Macia eta Luis Companys	Derecha Regional Valenciana	Luis Lucia
Partido Catalanista Republicano	Nicolau d´Olwer	EAJ-PNV: Eusko Alderdi Jeltzalea	Jose Antonio Agirre
Langile alderdiak eta erakundeak
PSOE: Partido Socialista Obrero Español	Francisco Largo Caballero, Julian Besterio, Indalecio Prieto
UGT: Unión General de Trabajadores
PCE: Partido Comunista de España	Dolores Ibarruri (Pasionaria)
CNT: Confederación Nacional del Trabajo	Federica Montseny
FAI: Federación Anarquista Ibérica
POUM: Partido Obrero de Unificación Marxista	Andres Nin
Alderdi Monarkikoak
		Renovación Española	Jose Calvo Sotelo
		Comunión Tradicionalista	Manuel Fal Conde
Alderdi Autoritarioak
		JONS: Juntas Ofensivas Nacional Sindicalistas	Ramiro Ledesma Rios, Onesimo Redondo
		Falange Española	Jose Antonio Primo de Rivera

Errepublika aldarrikatu ondoren, Batzorde iraultzaileko kideek (Donostiako Itunaren sinatzaileek) hauteskunde orokorrak egin arteko behin-behineko Gobernua eratu zuten. Mota askotariko joerak elkartu ziren bertan: Eskuineko errepublikazaleak (Alcala Zamora, gobernuburua, eta Miguel Maura). Alderdi erradikalak (Lerroux,). Zentro ezkerreko errepublikazaleek (Azaña, Armada ministerioa; Marcelino Domingo, Hezkuntza). Sozialistak (Largo Caballero, Lan ministerioa; Indalecio Prieto). Nazionalistak (Casares Quiroga galiziarra).

Koaliziotik kanpo geratu zirenak: Eskuin monarkikoa, tradizionalistak, EAJ, anarkistak eta komunistak.

Hartutako erabakiak

• Gorte Konstituziogileetarako hauteskundeetara deitzea (Ekainaren 28rako).

• Nekazaritzaren erreforma: jornalariak eta laborari maizterrak defendatzeko neurri batzuk ezarri zituzten, jabetza ez galtzearren landu gabeko lurrak landu beharra,... Erreforma oso xumea izan zen.

• Erreforma militarra (Azaña)

  • Militarrek Errepublikarenganako fideltasuna zin egin beharko zuten.

  • Ofizialen kopurua murriztea eta gradu militarren sinplifikazioa. Zaragozako Akademia Militarra ixtea (Franco zuen zuzendari), ofizialen kopurua haztea eragotziz.

  • Militarren foru bereziari amaiera emango zitzaion.

  • Guardia de asalto delakoa eratuko zen, hirietako ordena publikoaz arduratzeko. Neurri honen helburu nagusietako bat errepublikarenganako leialtasuna mantentzea zen (Guardia Zibila desegiten ez zen ausartu).