- Atari nagusia
- Historia2
- Psikologia1
- Ekonomia eta Enpresa2
- Helbideak
- Nire perfila
- Argazkiak
- Kaxondeooooooo
Landereño
- Atari nagusia
- Historia2
- Psikologia1
- Ekonomia eta Enpresa2
- Helbideak
- Nire perfila
- Argazkiak
- Kaxondeooooooo
Landereño
|
Charcot
7. gaia: Nahaste psikologikoak
Anormal terminoa normatik urruntzen denari aplikatzen zaio, gehiengoarentzat arraroa edo desberdina den portaerari dagokio. Garbi dago ez dela irizpide egokiena: Nobel sariak irabazten dituztenak, Olinpiadetako atletak, musikari edo margolari jakintsuak… normatik urruntzen dira eta ez dugu horregatik jokabide anormala dutenik esaten.
Adibidez, gure gizartean anormaltzat jotzen da ahotsak entzutea eta trantzean sartzea. Jokabide hori, ordea, asko baloratzen da Ameriketako indiar tribu batzuetan, espirituekin komunikatzeko trebetasuna dela uste baita.
Beraz, pentsa dezakegu anormaltasuna definitzeko irizpidea, gure kulturan normala den irizpidetik urruntzea dela. Dena dela, hori ere ezin da irizpide bakarra izan; badira pertsonak gizartearen inguruko ohiturak eta normak baldintzarik gabe onartzen dituztenak eta, hala ere, ez direnak lasai bizi, fobiak edo obsesioak dituzte edo urduri eta inhibiturik bizi dira. Kanpoko jokabidea normala izan arren, bizi dituzten barne esperientziak anormalak direla esan dezakegu, sufritzen ari baitira.
7.2. Jokabide anormala azaltzeko hainbat irizpide
Jokabide anormalei eman zaien azalpenik aspaldikoena naturaz gaindiko zerbaitek eragindakoak direla esatea izan da. Ustezko normatik kanpo jokatzen zuten pertsonek espirituren bat zuten barruan eta espiritu horrek ekintza arraroak egitera behartzen zituen. Batzuetan, pertsona horiek ahalmen bereziak izaten zituzten: aztiak, petrikiloak…, baina, gehienetan, barruan deabrua zutela eta kalte handiak ekar zitzaketela uste izaten zen.
Erdi Aroan, espirituak gorputzetik ateratzeko aitzakiaz, tortura fisiko latzak pasarazten zizkieten.
Sorginen kasua desberdina zen. Orduko ustean, sorginek deabruarekin ituna egiten zuten eta, horren ondorioz, urkatu edo erre egiten zituzten edota lepoa mozten zieten. Sorginkeriaren aurkako azken epaiketa 1693an egin zen eta 17 emakume eta 2 gizon urkatu zituzten Salem-en (Massachussetts, EEBB).
XVI. mendean, medikuak nahaste psikologikoak gaixotasun gisa hartzen hasi ziren eta gaixoentzako lehen ospitaleak eraiki zituzten. Poliki-poliki, higienerik gabeko lekuok zoroak gordetzeko toki bihurtu ziren. Katez lotuta, kaioletan gordeta edukitzen zituzten, bizi-baldintza benetan eskasekin. Londresko ospitale batean, jendeak zentimo bat ordaindu ohi zuen bertara sartu eta gaixoek egiten zituzten gauzak ikusita “dibertitzeko”.
XVIII. mendera arte ez zen sortu gaixoen egoera hobetzeko kezka.
XIX. mendean, kezka hori indartuz joan zen. XIX. mendean, zientzialariak buruko nahasteen jatorria azaltzeko interesa agertzen hasi ziren, arazo biologikoak, heredatuak edo nahaste biokimikoren baten ondorioa ziren jakin nahian. Garai hartan, gaixo horiek deskribatzeko eta sailkatzeko lehen lanak egiten hasi ziren.
Prozesu mentalek eragina dute portaera-nahasteetan. Charcot-ek, XIX. mendeko neurologo ospetsuak, garai hartan arrunta zen gaixotasun baten sintomak aztertu zituen, histeriarenak, alegia. Orduko medikuek uste zuten gaixotasunaren jatorria nerbio-sistemaren akatsen batean zegoela. Baina Charcot-ek, behaketa klinikoen bidez, sintoma askok inolako jatorri organikorik ez zutela aurkitu zuen eta gatazka emozional sakonak zirela adierazi zuen. Charcot-ek eragin handia izan zuen bere garaiko psikologoengan, batez ere buruko arazoak konpontzeko hipnosiaz baliatzen zelako. Hipnosia erabiliz, histeriaren sintomak desagerrarazten zituen. Orduko psikologo gazte asko Parisera joan ziren Charcot-ekin ikastera, Sigmund Freud ospetsua beste batzuen artean.
Psikologiaren ikuspuntutik, buruko arazoak psikoterapiaren bidez konpon daitezke.
Honen arabera, buruko arazoen zergatia gizartean datza, gizakion portaera inguruko esperientzien baldintzapena baitago.
Ezin da ukatu giroak eragina duela jokabide anormaletan. Kultura desberdinek tentsio desberdinak eragiten dituzte eta arazoei aurre egiteko modu desberdinak ere bai. Anorexia, adibidez, mendebaldeko kulturetan baino ez da gertatzen.
Irizpide sozialaren printzipioen arabera, jokabide anormalak gizarte-ereduaren neurriak erabiliz konpondu behar dira.
7.2.5. Irizpide biopsikosoziala
Gaur egun buru osasunaren inguruan aritzen diren profesional gehienen ustez, jokabideak hiru faktoreren araberakoak dira: biologikoa, psikologikoa eta soziala. Tratamenduek ere hiru faktoreak izan beharko lituzkete kontuan.
7.3. Arazo psikologikoen sailkapena
Diagnostikoak subjektiboak dira, gizarte edo talde batek normaltzat edo anormaltzat jotzen duenaren araberakoak baitira. Ezin dugu ahaztu, aspaldi, buruko gaixotasun gisa hartzen zirela:
“dapretomania” (esklabo beltzek zuten ihes egiteko grina).
emakume alargunen eta dibortziatuen sexu nahia.
Homosexualitatea.
…
7.3.1. Antsietateak eragindako nahasteak
Zenbait egoeraren aurrean urduritasuna senti dezakegu: azterketa batean galderak jasotzeko zain gaudenean, dorre bateko azken pisuko leihotik begiratzen dugunean edo jendaurrean hitz egin behar dugunean. Hori oso arrunta eta ohikoa da. Hala ere, hain mehatxagarriak ez diren egoera horien aurrean zein beste egoera batzuen aurrean, pertsona batzuek tentsio jasanezina sortarazten dien egonezin bizia eta iraunkorra sentitzen dute, hau da, antsietateak eragindako nahasteak pairatzen dituzte.
Antsietatearekin batera, agerpen fisiologikoak azaltzen dira: izerdia, taupada azkarrak, tentsio muskularra, itolarria,… Aipatutako sintomak egoerarekin proportzionalak direnean, ez dira patologiatzat hartzen.
Antsietateak eragindako nahasteak 4 kategoriatan sailkatu ohi dira:
Egoera, objektu edo ekintza batek sortzen duen beldur zentzugabeari fobia deitzen zaio. Fobia jasaten duten pertsonek sentitzen duten beldurra ezin izaten dute zentzuz azaldu, eta beldurra sortzen dien egoerari edo objektuari ihes egiteko beharra sentitzen dute.
Berrehun edo hirurehun fobia mota deskribatu izan dira eta pertsona ugarik sufritzen ditu. Fobia gehienak espezifikoak dira, hau da, gauza bati baino ez daude lotuta. Adibidez, animaliei (sugeak, arratoiak, txakurrak…) edo egoera jakin batzuei (ekaitzak, hegazkinez bidaiatzea, leku ilunak…) beldurra izatea. Aipatutako azken bi horiek fobia sinpleak dira.
Agorafobia, toki publikoetan egoteari beldurra izatea da eta fobia hori sufritzen dutenek egoera horri ihes egiteko hainbat portaera azaltzen dute: ez dira kalera ateratzen; ezin izaten dute garraio publikorik erabili; jende asko dagoen lekuetan ezin dira egon (zineak, supermerkatuak…). Agorafobiko batzuek izualdi atakeak sufritzen dituzte. Pertsona agorafobikoak, estutasunari aurre egiteko, beren ingurua murriztuz joaten dira eta, tratamendurik gabe, azkenean, etxean sartuta gelditzen dira eta ez dira inoiz kalera ateratzen.
Fobia soziala dutenei beldurra ematen die jendearen aurrean aritzeak. Barregarri geratuko direla uste dute eta, horregatik, ez dute jendea dagoen lekuan egon nahi. Fobia sozialak jasaten dituzten pertsonek pentsamendu negatiboak eta ezkorrak izaten dituzte eta hainbat eratan azal ditzakete, adibidez, jendearen aurrean lan egiteko edo hitz egiteko gai ez izanez.
7.3.1.2. Nahaste obsesibo-konpultsiboak
Obsesioak ideia iraunkorrak dira, berarentzat ere zentzugabeak diren pentsamenduak, baina nahi gabe bere kontzientzia etengabe erasotzen dutenak. Hauexek dira obsesio ezagunenak: bortxakeriaren ingurukoak, kutsatua izateko beldurra eta zalantza.
Gainera konpultsioak ere baditu. Konpultsioak nahitaezko jokabide errepikakorrak eta irrazionalak dira. Konpultsio ohikoenak ondorengoak dira: zenbatu beharra (pausoak, autoen matrikulak) eta eskuak garbitu beharra edo gauzak ukitu beharra. Nahaste obsesibo-konpultsiboak jasaten dituzten pertsona helduak konturatu egiten dira, ia beti, burutzen dituzten ekintzek eta dauzkaten pentsamenduek ez dutela inongo zentzurik eta, horregatik, aurre egiten saiatzen dira. Baina aurre egiteak antsietate handiagoa sorrarazten die, eta errazagoa da beraientzat amore ematea, nahiz eta euren bizitzarako kaltegarria den, adibidez, eskolara joan ezin izatea edo lanpostua galtzea.
Obsesio horiek patologikoak dira eta ez dute zerikusirik hizkera arruntean obsesio hitzari ematen diogun zentzuarekin; eta arazo erreal batek kezkatzen gaituenean eta obsesionatuta gaudela esaten dugunean, kezka hori ez da obsesio patologikoa. Noizbait pentsamendu obsesiboak edo jokabide konpultsiboak izatea ohikoa da, baina jokabide horiek iraunkorrak direnean eta bizitza mugatzen dutenean, edo estutasuna sortarazten dutenean, patologikoak direla esan daiteke. Adibidez, gasaren giltza itxita dagoela behin egiaztatzea ohikoa da, baina ez da ohikoa hamar bidez egiaztatzea.
Hau sufritzen duten pertsonak urduri sentitzen dira eta ez dakite zergatik; esan dezaketen gauza bakarra horixe bera da, urduri daudela, alegia. Normalean, arazo honek ez du asko irauten, hilabete gehienez ere eta hainbat sintoma ditu: izerdia, beldurra, egonezina, lo egin ezina…
7.3.1.4. Traumaren osteko estresa
Nahaste hau egoera traumatikoak bizi ondoren gertatzen da: auto-istripuak, bahiketak, lapurreta bortitzak edo eraso sexualak, esate baterako.
Nahaste hau dutenek jasandako trauma etengabe ekartzen dute gogora eta ezin izaten dute burutik kendu; edo, alderantziz, ez dute egoera hartaz ezer jakin nahi eta gogoraraziz gero, oso urduri eta haserre jartzen dira.
Batzuetan, sintoma horiek egoera traumatikoa gertatu eta urtetara agertzen dira, eta horiexek dira, hain zuzen ere, nahaste hauen artean pronostiko txarrena dutenak.
7.3.2. Nahaste afektiboak (Depresioa (Depresio erreaktiboa, Depresio endogenoa), Mania, Nahaste bipolarra)
Nahaste emozional hauek bi eratan azaltzen zaizkigu: depresio handia (triste eta esperantzarik gabe sentitzea) eta nahaste bipolarra (depresioa eta mania txandaka jasatea)
1. Depresioa
Egoera mental askorekin lotuta dago. Izan ere, gizakiok gehien jasaten dugun ondoez psikologikoa da. Alde batetik, guztiok ezagutzen ditugu desilusioak eta tristurak. Nork ez du noizbait sentitu igande arratsaldeko tristura deritzona? Beste alde batetik, depresio klinikoa edo handia dago, astetan zehar luzatzen dena eta nahaste emozional larri bihurtzen dena.
Depresio klinikoa edo handia ondorengo sintomek bi aste baino gehiagotan irauten dutenean diagnostikatzen da: etsipena, negar krisiak, loaren eta gosearen nahasteak, apatia sexuala, neke handia, norberarekiko sentimendu negatiboak eta, muturreko kasu batzuetan, haluzinazioak eta eldarnioa.
Depresioak borondatea geldiarazten du eta pertsona ez da gai lan egiteko edo eguneroko ekintza arruntak betetzeko. Askotan ohean gelditzen dira zirkinik ere ez dutelako egin nahi. Depresioaren menpe daudenek egoera horrek betiko iraungo duela uste dute, eta ez dira gai etorkizunari aurre egiteko. Normalean, euren harreman pertsonalak ere nahastu egiten dira.
Bi depresio mota bereiz daitezke:
Depresio erreaktiboa: Egoera aldaketa baten edo kanpoko gertakizun mingarri baten ondoren gertatzen dira: senideren baten heriotza, lanpostua galtzea edo aldatzea, dibortziatzea… Depresio hauek arruntak dira eta, batzuetan, ez dira kaltegarriak, tristura edo aldaketa asimilatzen laguntzen baitute.
Depresio endogenoa: Barne arrazoiengatik gertatzen da eta arrazoiok biokimikoak zein genetikoak edo neurologikoak izan daitezke; depresioa azaldu arte ondo zegoen pertsona etsipenak eta tristurak jota sentitzen da.
2. Mania: Depresioaren kontrako emozioa da. Nahaste hau sufritzen duten pertsonek kontrolik gabeko poza (euforia) sentitzen dute. Ezin dira geldirik egon, gehiegizko optimismoa dute eta euren buruen oso irudi positiboa dute; horregatik, batzuetan, dena ondo aterako zaielakoan, astakeriak egiten dituzte (diru inbertsioak, erosketak…).
3. Nahaste bipolarra: Mania eta depresioaren alternantzia da. Maniaren fasean, nahaste hau sufritzen dutenak oso berritsu eta gogotsu azaltzen dira. Ez dute lo egiteko behar handirik izaten eta kontra eginez gero, erraz haserretzen dira. Egun batetik bestera, ordea, depresioak jota azalduko dira.
Arrazoi fisiologiko ezagunik ez duten gaitzak dira. Adibidez, nerbioetan eta muskuluetan arazorik izan gabe gertatzen den paralisia edo inongo gaitz fisiologikorik gabeko itsumena.
Gehien ezagutzen den nahaste somatikoa hipokondria da. Hipokondriakoak osasunaz kezka handia izaten duten pertsonak dira. Beti hainbat gaixotasunen sintomak dituzte gogoan eta izugarrizko beldurra diote gaixotasun larriak jasateari, nahiz eta medikuek ezer ez dutela ziurtatu. Medikuz mediku ibiltzen dira eta gehienek botika ugari hartzen dituzte.
Mota honetako nahasterik aipagarriena, urria den arren, nortasun anizkoitza da. Oso ezaugarri bereziak ditu. Pertsonak niaren disoziazio izugarria sufritzen du eta nortasun desberdin bi edo gehiago izan ditzake. Nortasun bakoitzak portaera eta harreman desberdinak sorrarazten ditu.
Nortasun desberdinak ez dira aldi berean agertzen, txandakatu egiten dira, bat-batean batetik bestera pasatuz. Gehienetan, nortasun desberdinen artean, bat nagusitzen da eta gainontzekoa edo gainontzekoak horren menpe egoten dira. Nortasun horiek aurkako ezaugarriak izaten dituzte, eta sexu eta adin desberdinekoak ere izan daitezke. Normalean, nortasun nagusiak ez dauka gainerakoen berririk, existitzen direnik ere ez daki, baina nagusiaren menpe dauden nortasunek elkarren eta nagusiaren berri badute.
Nortasun anizkoitza duten gehienak emakumeak izaten dira, umetan bortxakeria fisikoak, sexualak edo emozionalak jasan dituzten emakumeak, alegia. Badirudi iraganean jasandako egoera traumatikoari ihes egiteko bide bat dela, horri aurre egiteko aurkitu duten modu bakarra.
7.3.5. Nahaste eskizofrenikoak (Zer da?, Ezaugarriak(4), 4 eskizofrenia mota)
Zer da? “Eskizofrenia” hitzak “banatutako burua” esan nahi du. Gaztaroaren bukaeran edo heldutasunaren hasieran agertzen da normalean. Bi sexuetako pertsonek jasan dezakete eta gaixoen batez besteko kopurua berdintsua da munduko herrialde guztietan.
Gaixo eskizofrenikoak errealitatearekin kontaktua galtzen du. Eskizofrenia mota bakoitzak bere sintomak ditu eta, gaur egun, paziente hauen sufrimendua arintzeko dagoen bide bakarra antipsikotikoak dira.
Ezaugarriak
1. Automarjinazioa: gaixo hauek giza harremanak lortzeko eta mantentzeko zailtasunak dituzte, harremanok ez baitira beraientzat asegarriak.
2. Antolatu gabeko pentsamendua: Zatitua eta deformatuta dago, gaixoak oinarri logikorik gabeko pentsamenduak ditu eta pentsamenduok oso arraroak dira. Eskizofrenikoak eldarnioak sufritzen ditu, hots: handikeria-eldarnioak (ahalmen bereziak dituela uste du), pertsekuzio eldarnioak (norbait bere atzetik edo bera zaintzen dabilela ustea) edo eldarnio somatikoak (zerebroa usteltzen ari zaiola pentsatzea). Maiz, gaixoek uste dute jendeak badakiela zer pentsatzen dute.
3. Pertzepzio nahasiak: Eskizofrenikoek hainbat haluzinazio jasan ditzakete: entzumenekoak, ikusmenekoak edo zinestesikoak (gorputzeko organoren baten forma edo tamainaren aldaketak sentitzea).
4. Emozio eta jokabide desegokiak: Eskizofrenikoa ilusiozko munduan bizi da eta preso sentitzen da mundu horren barruan. Bere gorputza eta nortasuna arrotz egiten zaizkio eta erreakzio emozional eta afektibo motelak ditu. Anhedonia sufritzen du, hau da, bizitzako gauzez gozatzeko ezintasuna. Bere bizitzak ez du batere zentzurik.
4 eskizofrenia mota bereizten dira:
1. Paranoidea: Eldarnioak dira nagusi, batez ere, handitze eldarnioa eta pertsekuzio eldarnioa. Entzumenezko haluzinazioa eta jokabidearen eta hizkuntzaren nahasteak ere izaten dituzte.
2. Katatonikoa: negatibismoa, pasibotasuna, komunikazio falta, gorputzaren mugimendu eta jarrera arraroak (luzaroan gorputz jarrera bera mantentzen dute, manikien antzera) eta ekolalia (eurek edo inork esandako hitzak edo esaldiak errepikatzen dituzte).
3. Hebefrenikoa (antolaketa falta): Haurren jokabidea azaltzen dute, keinu eta pose asko erabiliz, alegiazko pertsonekin hitz egiten dute eta erakusten duten afektua ezegokia eta azalekoa da.
4. Ondar eskizofrenia: portaera aldrebesa, logikarik gabeko pentsamenduak…
7.3.6. Elikadura nahasteak (2)
Lodi ez egoteko desio kontrolaezinak eragin ohi ditu. Gizartearen eta familiaren arazoen ondorio dira. Gaixotasunon jatorria mendebaldeko kulturan zabaldu den edertasun ereduan datzala dirudi, asko baloratzen baita oso argal egotea.
1. Anorexia:
Batzuek diote gizarteak argal egoteko egiten duen presioaren aurrean erreakzionatzeko modua dela.
Beste batzuek, ordea, gazteek hazteari eta sexualitateari dieten beldurrarekin erlazionatua dagoela adierazten dute.
eta badira beste batzuk familian gertatzen diren arazoekin lotuta dagoela diotenak.
Nahiz eta anorexiak bi sexuetan duen eragina ugariagoa da 12 eta 18 urte bitarteko nesken artean. Gaixoek euren buruen irudi distortsionatua dute eta, horren ondorioz, ezin dituzte euren gorputzak diren bezala hauteman.
2. Bulimia: Anorexiarekin gertatzen den bezala, nahaste hau ere gehiago gertatzen zaie neskei eta emakume gazteei gizonezkoei baino. Arazo honen ezaugarri nagusia kontrolik gabe jateko bat-bateko gogoa da. Gaixoak jaten hasi eta ezin izaten dira gelditu eta, gero, laxanteak edo diuretikoak hartzen dituzte edota botaka eginarazten diote bere buruari. Bulimikoek badakite euren portaera ez dela egokia eta, askotan, errudun eta deprimituta sentitzen dira. Bulimia sufritzen duten pertsonen bizitza jatekoaren inguruan zentratzen da. Gehienetan, arazoaren hasieran, porrot baten edo nahigabe baten ondoren egiten dituzte janaldiak eta, ondoren, jokabide hori finkatu eta ohitura bihurtzen da; horrela, estresari edo edozein nahigaberi aurre egiteko, jan egiten dute. Anorexia baino askoz zailagoa da bulimia detektatzea, bulimia duten gaixoek ez baitute pisu arazorik izaten.
3. Askotan, anorexia duten neskek bulimia aldiak ere izaten dituzte.
7.4. Nahasteak gainditzen laguntzeko tratamenduak (Terapia, Terapeuta)
Terapia: Hitz hau grekozko tehrapeutikós hitzetik dator eta “inor zaintzen duen norbait” esan nahi du. Gure eguneroko bizitzan arazoak ditugunean, lagunengana edo senideengana jotzen dugu laguntza eskatzeko asmoz, gure arazoak inori kontatzeak arindu egiten baitu sufrimendua. Baina lagunekin eta senideekin dugun harremana ez da terapia bat eta gure lagunak eta senideak ez dira terapeutak.
Terapeuta: Profesionalki prestatuta dagoen norbait da, terapiara jotzen duenari arazo pertsonalak gainditzen lagunduko diona. Terapeutak gaixoari, bere arazoa konpontzeko bide berriak aurkitzen eta bere buruaren kontzeptu errealagoa lortzen lagunduko dio.
7.4.1.1. Etsipena gainditzen laguntzea
Zenbait arazo autoestimu eskasak eta gizartean konpontzeko trebetasun faltak eragindakoak dira; beste zenbait, ordea, gaitasun faltak edo erabakiak hartzen ez jakiteak eragiten ditu. Pazienteak arazook gaindi ditzan, terapeutak baldintzarik gabe onartu behar ditu gaixoaren esperientziak, pentsamenduak eta sentimenduak.
7.4.1.2. Pertsonen gaitasuna eta autoefikazia sendotzea
Terapia guztien helburua portaeran autoefikazia eta autokontrola lortzea da. Pertsona bat autoefikazia izateko, bizitzako erronkei aurre egiteko trebetasunak eta estrategiak dituela konturatu behar da.
7.4.1.3. Ihes egiteko jokabideak gainditzen laguntzea
Oso garrantzitsua da egoera estresagarriei eta arazoei aurre egiteko estrategiak ikastea eta ez ihes egitea. Arazoei bizkarra emateak heldutasun pertsonala lortzea eragozten du. Horregatik, pertsona batek zerbait egiteko beldurra badu, beldurra ematen dion hori burutzen laguntzea da, jarduera terapeutikoaren helburuetariko bat, gaixoari estutasuna sortarazten dioten egoerei aurre egiten laguntzea, hain zuzen ere.
7.4.1.4. Norbere ideia okerrak ezagutzea
Pertsona askok helburu lortezinak edo irrealak lortu nahi dituzte, perfekzionistak izateko joera dute eta irizpide zorrotzak erabiltzen dituzte. Bizitzan arrakasta izatea geuk geure buruari jarritako helburuak lortzean datza; beraz, helburuok lortezinak edo irrealak badira, porrot egingo dugu eta horrek eragin nabarmena izango du gure autoestimuan.
Terapeutak eta, batez ere, joera kognitiboa dutenak, gaixoaren egoera emozionala nahasten duten distortsio kognitiboak eta ideia irrazionalak azaltzen saiatzen dira.
7.4.1.5. Bizitzako errealitateak onartzen irakastea
Heldutasun pertsonala lortzeko egin beharreko bi zereginak honako hauek dira:
aldatu ezin ditugun gauzak onartu eta ahal ditugunak aldatzeko borrokatzea.
eta norbere asmoak eta interesak errealitateari egokitzeko irizpide errealistak izatea.
Psikologia klinikoak hainbat prozedura terapeutiko garatu ditu arazo kognitiboak zein emozionalak eta portaeran nahasteak bideratzeko edo aldatzeko. Hainbat irizpide psikologiko daudenez gero, bakoitzak bere teknikak osatu ditu homeostasia edo oreka psikologikoa berreskuratzeko.
7.4.2.1. Psikoanalisi-terapia (4)
Gaur egungo nahasteak eragin dituzten iraganeko gertakizun traumatikoak (batez ere haurtzarokoak) inkontzientetik kanpora ateratzea du helburua. Helburu hori lortzeko, 4 teknika erabili ohi dira psikoanalisian:
Asoziazio askea: Pazienteak burura datorkion guztia kontatzen dio terapeutari, inongo traba edo mugarik gabe, logika izan ala ez izan. Horrela, errazago aterako dira erreprimituta dauden oroitzapenak eta nahiak eta kontzienteki onartu ahal izango dira.
Ametsen azterketa eta interpretazioa: Freud-en hitzetan, “ametsak dira inkontzientera sartzeko benetako bidea”. Esna gaudenean erreprimitzen ditugun bulkadak eta nahiak ametsean agertzen dira, baina itxura aldatuta.
Haurtzaroko oroitzapenak: bertan aurkitzen dira gaurko nahasteen klabeak. Terapeutak dena sistematikoki entzun eta interpretatu behar du.
Pazientea sendatzeko, terapeutak aintzakotzat hartu, ulertu eta onartu egin behar ditu datu horiek guztiak. Baina hori ez da erraz lortzen, dena erreprimitua (“ahaztuta”) baitago eta kontzientziak ez baititu onartu nahi. Beraz, terapeutaren lana, interpretazioen eta analisien bidez, pazienteari zailtasun hori gainditzen laguntza da.
Transferentzia afektiboa: Terapeuta eta pazientearen artean sortzen den harremanari deitzen zaio horrela. Mekanismo honen bidez, pazienteak haurtzaroan gurasoekin eta zuzenean bere nahaste erreprimituarekin zerikusia zuten pertsonekin izandako afektuak igortzen dizkio terapeutari. Transferentzia horren azterketa ere oso garrantzitsua da terapiaren nondik norakoan, terapeutaren laguntzarekin, pazienteak haurtzaroko harreman suntsitzaileek gaurko harremanetan nola eragiten duten jakiten baitu eta, horrela, dena kontzientera ekartzen denean, jokabidearen aldaketa lor baitaiteke.
7.4.2.2. Terapia kognitibo-konduktuala (Helburua, Pazienteak, Wolperen sentsibilizazio-galtze sistematikoa, Modelaketa, Berregituratze-kognitiboa)
Jokabideak mantentzea, aldatzea edo ahultzea du helburu.
Terapeutek portaera arazoak tratatzen dituzte eta ez “buruko gaixotasunak” eta horrek arazo psikologikoen ikuspegi zeharo desberdina ematen du. Arazo organikorik ez duen pertsona ez da “pazientea” eta, beraz, pertsona horrek ez dauka sendatu beharrik. Terapeutarengana laguntza bila doana bezeroa da, arazoak dituen pertsona bat, alegia, eta arazook beti izaten dira gizartean integratzeko zailtasunaren ondoriozko portaera-defizitak edo gehiegikeriak.
Wolperen sentsibilizazio-galtze sistematikoa: Pazienteari erlaxazio teknika bat irakatsi behar zio. Teknika hori ondo ikasi ondoren, irudi grabatuen edo irudimenaren bidez, fobia eragiten dion objektua aurkezten joan behar zaio. Aldi berean erlaxatuta eta kezkatuta egotea ezinezkoa denez, erlaxatzea lortuz, pazienteak beldurra (fobia) eragiten dioten estimuluei aurre egiten ikasten du. Teknika honen sekretua fobia eragiten duen estimulua poliki-poliki erakustean datza. Adibidez, txakurrei beldurra dien pertsona batekin, lehenbizi, pertsona hori erlaxatzea lortu behar da. Erlaxatuta dagoenean, “txakurra” hitza errepikatzen zaio behin eta berriz, hitz hori entzutean, inolako urduritasunik ez sentitzea lortu arte. Hurrengo fasea txakurraren argazkia erakustea izango litzateke eta, horrela, pausoz pauso, terapian bertan txakur baten aurrean beldurrik sentitu gabe egotea lortu arte. Gero, terapian ikasten duen jokabide konkretu hori bere eguneroko bizitzan erabil dezake gaixoak.
Modelaketa: Berarentzat beteezinak diren jokabideak dituen modelo bat (beste pertsona bat) aurkezten zaio pazienteari, horrela, jokabidea errefortzu positiboekin erlazionatzen baitu. Gero, modeloak egiten duena egin dezan eskatzen zaio. Modelaketa, batez ere, haurrekin eta gazteekin erabili ohi da eta, gehien bat, trebetasun sozialak ikas ditzaten (jendaurrean hitz egitean, kritikei erantzunak ematean edo gauzak eskatzean…).
Berregituratze-kognitiboa: Pazienteari gauzak beste era batera planteatzen irakastea du helburu. Esate baterako, deprimituta dagoen pertsonak pentsatzeko era zeharo distortsionatuta dauka eta txarto ateratzen zaizkion gauzak nabarmendu egiten ditu, ondo ateratzen zaizkionak aintzakotzat hartzen ez dituen bitartean. Paziente honi pentsatzeko era alternatiboak aurkeztu behar zaizkio, horrela, pixkanaka, arazoa gainditzea lortu arte.
Rogers-entzat terapiaren helburua heldutasun pertsonala lortzea da. Terapia honetan garrantzi handiagoa ematen zaio alderdi afektiboari intelektualari baino. Humanistek pazientari entzun egiten diote inongo balorazioa, interpretazioa edo kritikarik egin gabe. Pazientea izan behar da terapia zuzentzen duena eta terapeutaren lana pazienteak, lotura emozionala lortu arte, esaten duena onartzen laguntzea da.